“วันนี้คำถามไม่ใช่ว่าเราสอนอะไรแต่เราจะทำอย่างไรให้ผู้เรียนเกิดปัญญา ”เมื่อโลกยังคง ‘อ่อนเยาว์’ และหมุนเร็วไม่หยุด มหาวิทยาลัยต้องสร้างผู้เรียนที่เรียนรู้เป็นคิดเป็นและลงมือทำได้จริง
พิธีเปิด ASAIHL Conference 2025 เมื่อวันที่ 4-5 ธันวาคม 2568 ณ New World Saigon Hotel นครโฮจิมินท์เวียดนามกลายเป็นจุดเริ่มต้นของบทสนทนาใหม่เกี่ยวกับอนาคตอุดมศึกษา เมื่อ ศาสตราจารย์ดร.วิเลิศภูริวัชร ประธาน ASAIHL และประธานที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย กล่าวปาฐกถาเปิดประชุมด้วยแนวคิดของวงการการศึกษาในภูมิภาคเริ่มด้วยคำถามสำคัญที่สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย: “The question is no longer what we teach, but how we empower the next generation to learn.” ส่งความหมายชัดเจน—ยุคนี้ไม่ใช่การแข่งขันว่าใครมีเนื้อหามากที่สุด แต่คือใครสร้างผู้เรียนให้คิด วิเคราะห์ ตัดสินใจ และรับมืออนาคตได้ดีที่สุด
โลกที่ “ยังคงอ่อนเยาว์” (The World Stays Young)
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่สุดที่ถูกหยิบยกขึ้น คือมุมมองว่า โลกใบนี้ยังคง “อ่อนเยาว์” — เปลี่ยนแปลงรวดเร็วไม่หยุดรอใคร เทคโนโลยีเกิดใหม่ ความรู้ล้าสมัยในเวลาไม่กี่เดือน เศรษฐกิจเปลี่ยนทิศอย่างไม่ทันตั้งตัว และการทำงานของมนุษย์ถูกท้าทายอย่างต่อเนื่อง มหาวิทยาลัยจึงไม่สามารถหยุดอยู่กับที่อีกต่อไป เมื่อโลกยังคงอ่อนเยาว์ — การศึกษาเองต้อง “อ่อนวัย” พอที่จะปรับตัวเรียนรู้เร็วและกล้าทดลอง นี่คือสารที่ถูกส่งตรงถึงสถาบันอุดมศึกษาทั่วอาเซียนว่า
- หลักสูตรต้องคล่องตัว
- การเรียนรู้ต้องเชื่อมกับโลกจริง
- การวิจัยต้องตอบโจทย์ปัญหาเร่งด่วน
- ผู้บริหารต้องมองอนาคตอย่างไม่กลัวการเปลี่ยนแปลง
เนื้อหาสำคัญในหลายช่วงของการประชุมกล่าวถึง Experiential Learning: เครื่องยนต์ของการสร้างปัญญาชี้ชัดว่า “ปัญญา” คือคำตอบของยุคนี้ ไม่ใช่ “ความรู้” ที่อาจล้าสมัยในเวลาอันสั้น Experiential Learning หรือการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ จึงถูกยกระดับเป็นเครื่องมือหลักของอุดมศึกษาในศตวรรษที่ 21
เพราะเมื่อผู้เรียน
- ลงมือแก้ปัญหาจริง
- เผชิญความท้าทายจริง
- สะท้อนคิดด้วยตนเอง
เกิดเป็นความเข้าใจเชิงลึกที่ไม่มีตำราใดทดแทนได้
ASAIHL: สะพานเชื่อม “ปัญญา” ข้ามพรมแดน
ข้อความสำคัญอีกตอนคือบทบาทของ ASAIHL ที่ไม่ได้เป็นเพียงเวทีประชุม แต่คือ“สะพานที่เชื่อมคนความคิดประสบการณ์และวัฒนธรรมของอุดมศึกษาในภูมิภาคเข้าด้วยกัน” เป้าหมายของการศึกษาในวันนี้อยู่เหนือกำแพงสถาบัน มหาวิทยาลัยต้องร่วมกันสร้างชุมชนการเรียนรู้ที่เติบโตไปพร้อมกันในโลกที่เปลี่ยนเร็วอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
ประเทศไทยนำเสนอโมเดล Cooperative and Work-Integrated Education (CWIE) – จุดประกายความสนใจระดับอาเซียนโดยอาจารย์สุภาภรณ์เป๋รัตนสำราญจากมหาวิทยาลัยศรีปทุมที่ได้รับการคัดเลือกการนำเสนอ Country Report ของประเทศไทย เกี่ยวกับการขับเคลื่อนนโยบาย Cooperative and Work-Integrated Education (CWIE) ได้รับความสนใจอย่างยิ่งโดยเน้นผลลัพธ์ที่จับต้องได้เช่น
- มหาวิทยาลัยกว่า 100 แห่ง ประยุกต์ใช้
- หลักสูตรเกือบ 3,000 หลักสูตร เข้าสู่ระบบ
- นักศึกษากว่า 98,000 คน/ปี ได้ฝึกประสบการณ์จริง
- อัตราว่างงานของบัณฑิตเพียง 1% ซึ่งถือว่าต่ำที่สุดระดับภูมิภาค
โมเดลนี้สะท้อนว่าไทย “เปลี่ยนระบบก่อนปรับหลักสูตร” และสร้างความร่วมมือเชิงลึกกับสถานประกอบการตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
นอกเหนือจากปาฐกถาเปิดงานที่สะท้อนว่าโลกกำลัง “อ่อนเยาว์” และมหาวิทยาลัยต้องเร่งเปลี่ยนผ่าน การประชุมยังเต็มไปด้วยเนื้อหาที่เผยให้เห็นแนวโน้มอุดมศึกษาในอนาคตอย่างชัดเจน ตั้งแต่ Keynote ของ Keuka College ที่ชี้ให้เห็นว่า Experiential Learning คือสะพานเชื่อมมหาวิทยาลัยสู่ตลาดแรงงาน ผ่านโมเดล Field Period ที่นักศึกษาทุกคนต้องลงมือทำจริงเป็นประจำทุกปี ไปจนถึง Country Report จากฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ไต้หวัน และมาเลเซีย ซึ่งต่างนำเสนอกรอบคิด นโยบาย และโครงสร้างสนับสนุนประสบการณ์การเรียนรู้ในแบบที่ตอบโจทย์โลกใหม่ ขณะที่ Session เชิงลึกหลายช่วงได้ขยายวิสัยทัศน์ด้านนวัตกรรมการเรียนรู้—ตั้งแต่การใช้ AI สร้างประสบการณ์เรียนรู้เฉพาะบุคคลและเป็น “สนามทดลองวิจัยยุคใหม่” การพัฒนาพลเมืองโลกผ่านโครงการภาคสนามและสื่อดิจิทัล การสร้างระบบนิเวศสนับสนุนการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรมของ PolyU จนถึงกรณีศึกษาการเรียนรู้แบบ Offline & On Purpose ที่ย้ำว่า “การสัมผัสโลกจริง” คือหัวใจของการสร้างผู้นำที่ลึกซึ้งและมีความรับผิดชอบต่อสังคม เนื้อหาตลอดทั้งสองวันจึงสะท้อนภาพว่าประสบการณ์จริง การสะท้อนคิด และความร่วมมือระหว่างประเทศคือแรงผลักสำคัญที่กำลังปั้นอุดมศึกษาอาเซียนให้พร้อมรับอนาคตที่เปลี่ยนแปลงอย่างไม่หยุดยั้ง
สุดท้ายของการประชุม ASAIHL ครั้งนี้ชี้ชัดว่า “อนาคตของอุดมศึกษา” จะขับเคลื่อนด้วยประสบการณ์จริงนวัตกรรมการเรียนรู้และความร่วมมือข้ามพรมแดนเพื่อให้มหาวิทยาลัยสามารถเตรียมผู้เรียนให้เติบโตทันโลกที่ยังคง “อ่อนเยาว์” และเปลี่ยนแปลงไม่หยุดนิ่ง.
